اصطلاحات هوش مصنوعی به فارسی — از LLM تا RAG، از Prompt تا Fine-tuning. این فرهنگ لغت برای کسی نوشته شده که میخواهد بدون اصطلاحبازی بفهمد چه اتفاقی میافتد.
اصطلاحات پایه
| اصطلاح | معنی ساده |
|---|
| AI (Artificial Intelligence) | هوش مصنوعی — کامپیوتری که کارهایی انجام میدهد که قبلاً فقط انسان میتوانست |
| LLM (Large Language Model) | مدل زبانی بزرگ — مغز پشت ChatGPT و Claude |
| Generative AI | هوش مصنوعی مولد — که محتوای جدید (متن، تصویر) میسازد |
| Prompt | پیامی که به AI میدهید |
| Token | واحد پردازش متن — هر ۱۰۰ کلمه فارسی ≈ ۱۵۰ توکن |
| Context Window | حداکثر متنی که مدل میتواند در یک بار پردازش کند |
اصطلاحات فنیتر
| اصطلاح | معنی ساده |
|---|
| Fine-tuning | آموزش دادن مجدد مدل روی دادههای خاص |
| RAG (Retrieval-Augmented Generation) | جستجو در منابع قبل از پاسخ — مثل وقتی مدل کتابخانه دارد |
| Hallucination | وقتی AI اطلاعات نادرست را با اطمینان میگوید |
| Temperature | میزان خلاقیت/تصادفی بودن — بالاتر = خلاقتر |
| Embedding | تبدیل متن به اعداد برای مقایسه معنایی |
| Vector Database | پایگاه دادهای که معنا را ذخیره میکند |
مدلهای معروف
| نام | شرکت سازنده | ویژگی اصلی |
|---|
| GPT-4o / GPT-5 | OpenAI | همهکاره، چندوجهی |
| Claude 3.5 Sonnet | Anthropic | نوشتار، ایمنی |
| Gemini 1.5 Pro | Google | اطلاعات بهروز، context بلند |
| DeepSeek V3 | DeepSeek | کدنویسی، اقتصادی |
| DALL-E 3 | OpenAI | تولید تصویر |
| Flux | Black Forest Labs | فوتورئالیسم |
اصطلاحات کاربردی
| اصطلاح | معنی |
|---|
| Prompt Engineering | هنر نوشتن prompt های مؤثر |
| Chain of Thought | از مدل بخواهید گام به گام فکر کند |
| Few-Shot | دادن مثال در prompt برای راهنمایی مدل |
| System Prompt | دستورالعمل پنهانی که رفتار مدل را تنظیم میکند |
| API | درگاه برنامهنویسی — برای ادغام AI در اپ |
| Multimodal | مدلی که متن + تصویر + صدا را میفهمد |
جمعبندی
این فرهنگ لغت برای مرجع است — نیازی نیست همه را حفظ کنید. در GPTFarsi اگر اصطلاحی را نمیدانید، مستقیم از مدل بپرسید.
سوال داری؟ GPTFarsi — هر اصطلاح AI را فارسی توضیح میدهد.
